معماری
سرخط خبرها

خوشی زندگی را در سلامتی جست‌وجو کن نه در موادمخدر

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در ژوئن سال 1987 مبادرت به تصویب قطعنامه‌ای کرد و بر اساس آن روز 26 ژوئن (پنجم تیر) به نام روز جهانی مبارزه با موادمخدر نامگذاری شد . شعار امسال  روز جهانی مبارزه با مواد مخدر این است : «خوشی زندگی را در سلامتی جست‌وجو کن نه در موادمخدر» . مشخص کردن یک روز به عنوان روز جهانی مبارزه با مواد مخدر از سوی سازمان ملل نشان می دهد که اعتیاد به مواد مخدر به یکی از اساسی ترین مشکلات بهداشتی و اجتماعی قرن حاضر تبدیل شده و از جمله مهمترین دغدغه های فکری جامعه جهانی می باشد که جدا از آسیب های عمیقی جسمی و روانی مانند : بیماری های قلبی عروقی ، سکته مغزی ، سرطان ، ایدز ، هپاتیت B  و  C، بیماری های ریوی و اختلالات روانی در فرد مبتلا ، باعث بروز آسیب های اجتماعی نظیر طلاق ، بزهکاری و بیکاری می شود .

وابستگی به مواد مخدر و الکل به عنوان یک اختلال روانی شایع شناخته می شود و در زمره ی خطرناک ترین و بدنام ترین اختلال ها قرار دارد . اصطلاحاتی نظیر “معتاد” یا ” الکلی” همراه با بی قیدی به کار می رود ، به طوری که انگار این واژه ها ذات و سرشت افراد مبتلا به اعتیاد را نشان می دهد نه اختلالی که شخص معتاد از آن رنج می برد .

اعتیاد

از لحاظ تاریخی ، مشکلات مرتبط با وابستگی به مواد مخدر و الکل انحراف اخلاقی به شمار می آمده تا بیماری که نیاز به درمان داشته باشد . متاسفانه ، چنین نگرش هایی هنوز هم دیده می شوند . با وجود این ، شواهد قانع کننده ای وجود دارد که نشان می دهد وابسته شدن و سوء مصرف مواد مخدر و الکل ، تنها یک انتخاب توسط خود شخص نیست . درست است که خود افراد تصمیم می گیرند که الکل یا مواد را امتحان کنند و یا از امتحان کردن آن خودداری کنند اما روابط متقابل این تصمیم ها و مواد مخدر با خلق و خو ، وضعیت عصبی – زیستی ( ساختار فیژیولوژیکی و ژنتیکی فرد ) ، محیط اجتماعی ، فرهنگ ، تعبیر ها و باورهای نادرست از مواد مخدر  و الکل ، ناآگاهی و عدم شناخت درباره عوارض مصرف مواد مخدر و سایر عوامل محیطی همگی دست به دست هم می دهند تا وابستگی را به وجود آورند . این عوامل ، عده ای را بیش از دیگران در معرض خطر وابستگی به مواد قرار می دهند . البته این تفکر اشتباه است که اختلال های مربوط به مواد را به هر نحوی فقط نتیجه ضعف اخلاقی یا انتخاب شخصی قلمداد کنیم اما نادیده گرفتن مسئولیت و نقش خود فرد در مصرف مواد مخدر و تبرئه کردن شخص نیز یک اشتباه مسلم خواهد بود.

آمار و واقعیت ها ناگوار درباره مواد مخدر

بر اساس آخرین آمار و اطلاعات منتشر شده از سوی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد روند مصرف مواد مخدر با شیب ملایم در حال افزایش است به طوری که در سال 2010-2011 به طور میانگین 226 میلیون نفر برابر با 5 درصد از جمعیت 15 تا 64 سال در جهان حداقل یکبار در سال مواد مخدر را مصرف کرده‌اند. این میزان در مقایسه با سال 2009 به میزان 18 درصد و نسبت به سال 2008، دوازده درصد افزایش داشته است. طبق گزارش سازمان ملل متحد، افغانستان همچنان تولیدکننده اصلی تریاک در سراسر جهان است. بيش از ۱۵۴ هزار هكتار از اراضي افغانستان در سال ۲۰۱۲ ميلادي زير كشت خشخاش بوده اند كه اين رقم در مقايسه با سال ۲۰۱۱ ميلادي ، ۱۸ درصد افزايش داشته است و این کشور در سال 2012  هفتاد و چهار درصد تریاک جهان را تولید کرده است و متاسفانه در سال 2008 از 7700 تن مواد مخدر تولید شده در افغانستان سه هزار تن به ایران وارد شده که نزدیک به سی و نه درصد مواد مخدر تولید شده در افغانستان می باشد .

با توجه به موقعیت جغرافیایی ایران در کنار تولید کنندگان عمده مواد مخدر یعنی پاکستان و افغانستان و از طرفی ترانزیت مواد مخدر از طریق ایران باید انتظار شیوع نسبتا بالای اعتیاد در کشور را داشت که متاسفانه آمارها نیز آن را تایید می کنند . در این زمینه قائم‌مقام دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور در مصاحبه با خبرگزاری فارس اعلام کرد که : ” در مورد وضعیت مصرف مواد مخدر در ایران طبق آخرین تحقیقات صورت گرفته تعداد مصرف کنندگان یک میلیون و 325 هزار نفر اعلام شده است و بر اساس نتایج این پژوهش نرخ شیوع مصرف مواد مخدر در جمعیت 15 تا 64 سال 2.65 درصد است. نتایج طرح ملی شیوع‌شناسی مصرف مواد نشان می‌دهد که تریاک، شیشه، کراک و هروئین به ترتیب بیشترین مواد مخدر مصرفی در کشور هستند همچنین شیوع مصرف مواد روانگردان و محرک‌های از نوع آمفتامین ها و متاآمفتامین‌ها (شیشه) در کشور به سرعت افزایش یافته است.  به نظر می‏رسد متغیرهای سن، جنسیت، تحصیلات، مشاغل و غیره در مصرف کنندگان موادمخدر با دگرگونی‏هایی زیادی مواجه شده به گونه‏ای که شاهد کاهش سن مصرف کنندگان و افزایش ورود زنان، شاغلان و افراد تحصیلکرده به چرخه مصرف هستیم. “

طی سال های اخیر آمار اعتیاد در کشور و به ویژه در میان جوانان افزایش یافته و دردناک تر آنکه در 10 سال گذشته شمار زنان مصرف کننده مواد مخدر به طور میانگین 4 برابر شده است . گرایش دختران به استفاده از مواد مخدر ، سیگار و الکل به طور فزاینده ای رو به افزایش است و این در حالی است که از نظر فیزیولوژیکی، دختران از مقاومت کمتری نسبت به پسران در برابر آسیب های مواد مخدر به ویژه شیشه برخوردارند. متاسفانه یکی از دلایل افزایش جامعه زنان معتاد را می توان در تبلیغاتی یافت که مواد مخدر و روان گردان را به عنوان داروی لاغری و چاقی معرفی می کنند و یا داروهایی محتوی مواد مخدر را به زنان عرضه می کنند . زنان معتادی که به این شکل گرفتار شده اند بیان می کنند که فروشنده از عاری بودن داروی چاقی یا لاغری از مواد مخدر به آن ها اطمینان داده است اما بعد از گذشت مدتی از مصرف، متوجه وجود مواد مخدر و روان گردان در دارو ها شده اند اما دیگر دیر شده و آنها در چنگال اعتیاد اسیر شده اند .

در طول قرن بیستم بیش از 250 میلیون نفر در جهان جان خود را بر اثر مصرف مواد مخدر از دست داده اند پیش بینی می شود تا پایان قرن بیست و یکم این رقم به یک میلیارد نفر افزایش یابد ، یعنی یک هفتم جمعیت در حال حاضر زمین ! مطالعات نشان داده است که یک شخص مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر به طور متوسط نزدیک به 14 سال کمتر از یک فرد عادی عمر می کند . آسیب های ناشی از سوء مصرف مواد مخدر متاسفانه فقط بر روی یک گروه خاص از اجتماع تمرکز ندارد بلکه روی تمام افراد در سنین مختلف آسیب های جبران ناپذیری را به وجود می آورد. نوزادانی که در دوران جنینی به خاطر مصرف مواد از سوی مادرشان در معرض آن قرارگرفته اند ممکن است زودتر از موقع به دنیا آمده یا دچار کم وزنی باشند . این مسئله سبب می شود که تکامل هوشی کودک کند شده و بر رفتارهای او در سالهای بعد تاثیر بگذارد . اثر مواد مخدر بر روی نوجوانان باعث می شود عملکرد تحصیلی شان ضعیف شده و ممکن است ترک تحصیل کنند . غالبا آنها مشکلات رفتاری دارند و متاسفانه در معرض آسیب هایی نظیر رفتارهای جنسی پرخطر ، بارداری های ناخواسته ، خشونت و بیماری های عفونی قرار می گیرند .  افراد بزرگسالی که مبتلا به سوء مصرف مواد هستند اکثرا توانایی تفکر ، حافظه ، هشیاری ، کارایی شغلی و ارتباطات میان فردی ضعیفی دارند و در نتیجه اعتیادشان ، رفتارهای اجتماعی نامناسبی از آنها سر می زند . والدینی که در دام اعتیاد گرفتار شدند موجب می شوند فضای خانواده آشفته و پر از استرس باشد در نتیجه فرزندان مورد غفلت یا سوء رفتارهایی قرار می گیرند که باعث می شود شرایط برای سوءمصرف مواد در نسل بعدی فراهم شود .

عواملی که سبب می شود فرد به مصرف مواد مخدر روی آورد کدامند ؟

اعتیاد را می توان یک بیماری مغزی مزمن دانست که همراه با میل شدید و مقامت ناپذیر برای مصرف مواد مخدر است اما چرا افراد به مصرف مواد مخدر روی می آورند ؟

–         یکی از دلایل مصرف باور نادرست در مورد مواد مخدر است به طوری که بسیاری از افراد مواد را به عنوان درمان و دارویی برای کاهش دردهایشان می دانند ! متاسفانه این باور نادرست در کشور ما بسیار رواج دارد و باید تغییر کند ! مواد مخدر به هیچ عنوان دارو و درمان بیماری نیست بلکه خودش بیماریی مزمن است که باید اعتراف کرد درمان آن آسان نیست و در حقیقت شروع نکردن مصرف مواد مخدر بسیار آسان تر از کنار گذاشتن آن است ! هیچگاه با این خیال که “من اراده کافی دارم” ، “من با دیگران فرق می کنم” ، “با یکی دوبار مصرف کردن که آدم معتاد نمی شود ” به سراغ بیدار کردن دیو خفته اعتیاد که در وجود تک تک ما قرار دارد نروید که در صورت بیداری آن دیو پلید ، کنترلش کار آسانی نیست ! در صورتی که احساس های نظیر دلشوره ، نگرانی، استرس ، غم و اندوه و … دارید برای کاهش ناراحتی خود به یک روانپزشک مراجعه کنید ، داروهایی با کارایی بسیار بهتر و تخصصی تر نسبت به مواد مخدر برای درمان حالت ها و احساسات شما وجود دارد. مطالعات گوناگون نشان داده است کسانی که انتظار دارند مصرف مواد مخدر فشار روانی ، اضطراب ، استرس و افسردگی آنها را کاهش دهد ، همان هایی هستند که احتمال دارد مصرف کنندگان همیشگی باشند !

–         دلیل دیگر برای مصرف مواد مخدر ایجاد احساس سرخوشی در فرد است . غالب مواد مورد سوء مصرف ، ایجاد احساس خوشی زیادی می کنند از احساس قدرت ، اعتماد به نفس ، افزایش انرژی گرفته تا  احساس آرامش ، رضایت ، بی خیالی و بی قیدی ! شاید در ابتدا فرد معتاد آثار مثبتی را احساس کند اما طولی نخواهد کشید که فعالیت های لذت بخش زندگی به دلیل تاثیر مواد مخدر بر روی مغز دیگر برای فرد لذت بخش نبوده و سوء مصرف مواد برای مصرف کننده به یک ضرورت ، جهت رسیدن به حالت “عادی و طبیعی ” پیش از شروع مصرف مواد مخدر تبدیل می شود و در نتیجه دیگر نه تنها مصرف مواد لذت بخش نخواهد بود بلکه شخص علاقه و تمایلی به فعالیت های لذت بخش زندگی نیز نخواهد داشت  ! هیچگاه برای لذت بردن ، تفریح کردن و تفنن به سراغ مصرف مواد مخدر نروید . اگر دوستانی دارید که تفریحی بجز مصرف مواد مخدر نمی شناسند بهتر است دوستانتان را تغییر دهید ، بازی ها و سرگرمی های بسیار بهتری نسبت به مصرف مواد مخدر وجود دارند که هم شادترند و هم خطرات سوء مصرف مواد مخدر را ندارند و سالم ترند !

–         عامل دیگر برای مصرف مواد مخدر کارکرد و عملکرد بهتر است . فشار بسیار زیادی که برخی از افراد برای بهتر کردن عملکرد ورزشی و یا کارکرد فکری خود مخصوصا در شب های امتحانات احساس می کنند یکی از دلایل تجربه اولیه یا تداوم سوء مصرف مواد است. اما نکته ای که باید بدان توجه داشت این است که شاید در ابتدای امر کارایی فرد افزایش و میزان خواب شخص کاهش یابد اما مواد مخدر با تغییر در متابولیسم و کاکردهای مغز سبب می شود که آسیب شدید و جبران ناپذیری به مغز وارد شده و شخص سلامتی خود را از دست بدهد و در نتیجه توانایی تفکر ، حافظه و هشیاری در اثر سوء مصرف مواد کاهش چشمگیری خواهد داشت  . همه این را می دانیم که مصرف مواد مخدر و ورزش در دو نقطه مقابل هم قرار دارند اما کدام باور غلط  باعث شده که شخص به این نتیجه برسد که مصرف مواد مخدر می تواند به افزایش کارایی فرد در فعالیت های ورزشی کمک کند جای تامل دارد . خستگی ، درد و در کنارشان استراحت جزء جدا نشدنی از زندگی ماست . ما نیاز داریم به طور نرمال هشت ساعت در روز بخوابیم . توجه به این نکته ضروری است که نباید حالات و کارکردهای طبیعی بدن را با مصرف مواد مخدر تغییر داد !

–         دلیل قابل ذکر دیگر که بیشتر در نوجوانان اهمیت دارد و باید در کانون توجه والدین قرار گیرد حس کنجکاوی ، یک رنگ شدن با همسالان و بدست آوردن احساس بزرگی است . قشر پیشانی مغز که مسئول بررسی موقعیت ، تصمیم گیری منطقی و کنترل هیجان است در دوران نوجوانی هنوز در حال تکامل بوده و در نتیجه نوجوانان در معرض خطر انتخاب های نادرست مانند امتحان کردن مواد مخدر قرار دارند. دوستان و همسالان بیشترین تاثیر را در دوره نوجوانی دارند . دوستان مصرف کننده مواد حتی می توانند نوجوانانی را که عوامل گرایش به اعتیاد در آنها کم است را نیز تحت تاثیر بگذارند و آنان را برای اولین مصرف مواد وسوسه کنند . نوجوانی خطرناک ترین دوره گرایش به مواد مخدر در طول گستره زندگی است و متاسفانه کشیدن سیگار ، مصرف الکل و مواد مخدر احساس بزرگ شدن و به بلوغ رسیدن را برای آنها تداعی می کند و اگر در اطرافیان و خانواده نوجوان ، شخص مصرف کننده ای وجود داشته باشد احتمال الگو پذیری و گام برداشتن وی در مسیر اعتیاد بسیار زیاد است . پژوهش های گوناگون نشان داده هر چه خطر ادراک شده و آگاهی شخص مخصوصا نوجوانان در مورد مصرف مواد بیشتر باشد ، گرایش به مواد و اندازه مصرف کمتر خواهد بود . پس تلاش کنید تا شناخت و آگاهی نوجوان خود را نسبت به مواد مخدر و مضرات سوء مصرف آن افزایش دهید . هنگامی که به محیط جدیدی نقل مکان کرده اید ، از همسر خود جدا شده اید یا نوجوان شما شکست تحصیلی را تجربه می کند باید نسبت به او توجه بیشتری داشته باشید زیرا در این شرایط احتمال گرایش او به مصرف مواد مخدر افزایش می یابد.

همانطور که در ابتدا به آن اشاره کردیم هیچ عاملی به تنهایی تعیین کننده معتاد شدن فرد نیست. ساختار زیست شناختی فرد ( مانند جنسیت ، نژاد و مرحله تکاملی فرد ) و محیط اجتماعی پیرامون ( مانند شرایط خانه و خانواده ، مدرسه و محله ) در شکل گیری اعتیاد شخص نقش دارند . عوامل ژنتیکی که شامل تاثیر محیط بر عملکرد ژن هاست ، 40 تا 60 درصد از استعداد فرد برای اعتیاد را تشکیل می دهد نوجوانان و افرادی که دچار اختلالات روانی اند ، نسبت به عموم جامعه بیشتر در معرض خطر مصرف مواد مخدر قرار می گیرند . تحقیقات مختلف نشان داده بین مصرف مواد و اختلال شخصیت جامعه ستیز ( ضد اجتماعی ) رابطه وجود دارد . همچنین کودکانی که پیش فعالی ( اختلال کاستی توجه) و اختلال سلوک را در کودکی تجربه می کنند احتمال آنکه به مصرف مواد مخدر روی بیاورند بسیار زیاد است . مطالعات مقطعی دیگر تائید کردند که هم افسردگی و هم اضطراب با سیگار کشیدن رابطه دارد و پژوهشهای دیگر مشخص کردند که مصرف مواد در میان جوانانی که سیگار می کشیدند حدود 8 برابر بیشتر بود و نزدیک به 78 درصد جوانانی که هم الکل و هم سیگار مصرف می کردند ، مواد مخدر هم مصرف می کردند در حالیکه فقط سه درصد از جوانانی که الکل و سیگار مصرف نمی کردند در چنگال اعتیاد گرفتار شده بودند . پس می توان نتیجه گرفت کشیدن سیگار و مصرف الکل زمینه ساز شروع مصرف مواد مخدر است .

آیا اعتیاد درمان پذیر است ؟

حال که اعتیاد را به عنوان یک اختلال و یک بیماری مزمن پذیرفتیم این سئوالات مطرح می شود که  ” آیا درمان اعتیاد امکان پذیر است ؟ ” ” آیا اعتیاد به طور موفقیت آمیزی درمان می شود ؟ ”  در پاسخ به این سئوالات باید گفت بله ، خوشبختانه اعتیاد یک بیماری قابل درمان است و یک محکومیت مادام العمر نیست . همانند سایر بیماری های مزمن ، اعتیاد می تواند با موفقیت درمان شود . درمان اعتیاد به افراد این امکان را می دهد که در برابر اثرات قدرتمند و مخرب مصرف مواد بر روی مغز و رفتارشان بایستند و بار دیگر کنترل زندگی خود را بدست گیرند . جای بسی خوشحالی دارد که مغز توانایی بالقوه برای ترمیم خود را دارست و حداقل به صورت نسبی بعد از مدت طولانی عدم مصرف ، می تواند به فعالیت عادی و سابق خود بازگردد !

وقتی می گوییم اعتیاد یک بیماری مزمن است منظور از مزمن بودن این است که عود ( بازگشت به ) سوء مصرف مواد نه تنها غیرممکن نیست بلکه محتمل است . بیماری اعتیاد در پیدایش مجدد علایم مانند بیماری های نظیر دیابت ، پرفشاری خون ( افزایش فشار خون ) و آسم عمل می کند . احتمال بازگشت بیماری دیابت بین 30 تا 50 درصد ، احتمال عود بیماری های پرفشاری خون و آسم بین 50 تا 70 درصد و میزان عود در وابستگی به مواد مخدر بین 40 تا 60 درصد می باشد و تمامی بیماری های مزمن ذکر شده در بالا نیاز به تغییرات در جنبه های فیزیولوژیک و مخصوصا تغییرات عمیق در زمینه های رفتاری را دارد و عود به معنای عدم موفقیت نیست بلکه باید به عنوان هدف مداخله مورد توجه قرار گیرد . در بیمار معتاد بازگشت به مصرف مواد نشان می دهد که درمان باید دوباره انجام گیرد یا تعدیل شده و یا اینکه با درمان معادل جایگزین شود ! پس هیچگاه در صورت بازگشت به مصرف مواد حتی پس از یک دوره طولانی پاک بودن ، از درمان نامید نشوید و این را بدانید که بازگشت و لغزش به مصرف دوباره مواد مخدر جزئی محتمل از درمان اعتیاد است .

تحقیقات نشان داده موفق ترین راه درمان اعتیاد استفاده از دارو درمانی همراه با درمان های شناختی – رفتاری است . در درمان های شناختی – رفتاری به بیمار کمک می شود تا موقعیت هایی را که احتمال دارد به مصرف مواد روی بیاورد را شناسایی کند و از آن ها دوری گزیند و بیاموزد که چگونه با موقعیت جدید تطابق حاصل نماید.

با توجه به آنچه گفته شد عوامل زیستی و محیطی در شکل گیری اعتیاد افراد نقش دارند اما باید توجه داشت که دلایل اعتیاد به مصرف مواد در هر شخص نسبت به شخص دیگر فرق می کند و نمی توان برای تمام بیماران یک درمان جامع و یکسانی ارائه داد و باید درمان به گونه ای برای هر فرد شخصی سازی شود .

اگر ما در خانواده یک شخص بیمار داریم چه وظایفی بر دوش مان است ؟

متاسفانه شاهد آن هستیم که خانواده ها بارها و بارها شخص معتاد را به کمپ های یا کلینک های ترک اعتیاد می آورند اما بعد از آن همه مسئولیت  را به مسئولین آنجا واگذار می کنند و تمام فعالیت های خود را به پشت درب های کمپ ها یا کلینیک ها محدود می کنند ، غافل از آنکه درمان اعتیاد یک درمان حمایتی است . یعنی اینکه فرد در طول دوره درمانی باید از سوی خانواده خود مورد حمایت قرار بگیرد .

–         خانواده در درمان معتاد نقش گروه حمایتی را باید به عهده بگیرد ، در حقیقت خود خانواده هم باید تحت مشاوره قرار گیرد و آموزش های لازم را در طی دوره درمان ببیند. اگر به عوامل اعتیاد دوباره نگاهی بیاندازیم خانه و خانواده را یکی از عوامل موثر در اعتیاد شخص عنوان کردیم پس خانواده شخص معتاد نیز باید درمان شده و با افزایش آگاهی آنها نسبت به اعتیاد ، محیط خانواده نیز برای شخص معتاد تغییر کند .

–         یکی از مشکلات عمده شخص بیمار در طی دوره درمان بی اعتمادی خانواده به اوست . بسیاری از اوقات شاهد آن هستیم که خانواده به بهبود بیمار مشکوک بوده و گاهی او را متهم به مصرف مواد مخدر به صورت پنهانی می کند در نتیجه جو آرام خانواده متشنج شده و عوامل وسوسه و لغزش در بیمار به وجود می آید. باید بدانیم که خانواده به عنوان گروه حمایتی همانند یک دوست باید به بیمار اعتماد کنید و او را بپذیرید تا وی بتواند به راحتی لغزش دوباره خود به سمت مصرف مواد را با خانواده در میان بگذارد و گروه حمایتی عامل بوجود آورنده وسوسه را شناسایی کنید و تاثیر آن را به حداقل برساند .

–         برای ترک کردن و انجام اقدامات لازم برای درمان انگیزه های زیادی وجود دارد نظیر همسرم به من گفته ” اگر ترک نکنی دیگر با تو زندگی نمی کنم ! ” . خانواده با کمک یک روانشناس مسلط به مصاحبه انگیزشی باید تلاش کنند تا انگیزه های پیش پا افتاده و نپخته شخص را برای ترک اعتیادش تکمیل کنند .

اگر من یک بیمار هستم چه کارهایی را می توانم انجام دهم ؟

به عنوان یک بیمار هیچگاه نباید از درمان مایوس شوید . برای بیماری اعتیاد درمان قطعی وجود دارد اگر چند دفعه درمان ناموفق را تجربه کرده اید مشکل در نوع درمان است نه در ناعلاجی بیماری اعتیاد ! در ابتدا باید آگاهی و دانش خود را در مورد اعتیاد افزایش دهیم و بدانیم که اعتیاد دوباره عود می کند و تنها کسی که می تواند در مقابل دیو پلید اعتیاد مقاومت کند هیچ کس به جز  خود شما نیست ، هرگز توان خودتان را دست کم نگیرید . به کاربردن جملاتی نظیر “من اراده کافی ندارم” ، “من نمی توانم”  بهانه ای بیش نیست !

–         از این لحظه به بعد سعی کنید با خود و دیگران صادق باشید از واقعیت فرار نکنید و با آن روبه رو شوید. بپذیرید که شما یک معتاد هستید کسی که مواد مصرف می کند. اینکه می گویید “من تفننی مصرف می کنم” یا “هر وقت که بخواهم می توانم ترک کنم” جملاتی برای فریب دادن خود و دیگران است و نشان از بی صداقتی و نا آگاهی شما دارد ! شجاعت داشته باشید و از اعتراف به اینکه مصرف مواد در ابتدا خوشایند بوده و حالاتی خاص را برای شما ایجاد می کرده  نهراسید ! لیستی از اثرات خوشایندی که مصرف مواد در ابتدا برای شما بوجود می آورده همراه با مدت زمان اثر آن ها بنویسید و همچنین لیست دیگر از آنچه که مصرف مواد از شما گرفته است و باعث آزار شما شده تهیه کنید و با مقایسه این لیست ببینید که چه چیزی را به صورت موقتی بدست آورده اید و چه چیزهای با ارزشی را به صورت دائمی از دست داده اید !

–         مسیر بهبودی و سیر درمان را به خوبی بشناسید . به طور کلی فرایند های مختلفی که در طول درمان رخ می دهند را می توان به چهار مرحله تقسیم کرد :

مرحله اول : مرحله غلبه بر نشانه ها و علائم جسمانی است . به دنبال ترک کردن مصرف مواد حالاتی چون ضعف و سستی ، پرخوابی ، احساس خستگی مفرط ، روحیه افسرده و گریان ، اختلال در اشتها و… بوجود می ِآید. صبور باشید اینها همه گذرا و موقتی هستند !

مرحله دوم : مرحله ماه عسل درمان است . معمولا چهار هفته طول می کشد علائم جسمانی وجود ندارد و حتی در بعضی از بیماران وسوسه نیز دیده نمی شود و بیمار از سیر بهبودی خود رضایت دارد . متاسفانه بیماران در این مرحله به تصور اینکه بهبودی کامل صورت گرفته درمان را رها می کنند یا به آن بی توجه می شوند !

مرحله سوم : مرحله عبور از گردنه است . معمولا از هفته ششم بعد از ترک شروع شده و بین سه تا شش ماه طول می کشد شاید بتوان گفت این مرحله دشوار ترین دوره درمان برای بسیاری از بیماران است . در طول آن حالاتی چون افسردگی ، ناامیدی ، بی تفاوتی ، بی حالی ، عصبانیت و پرخاشگری ، کاهش انرژی و اشکال در حافظه پدیدار می شود و گاهی بیماران وسوسه های شدیدی برای مصرف را تجربه می کنند . بعضی از بیماران سرخورده ، نگران و ناامید می شوند زیرا بعد از یک دوره بهبودی انتظار پیدا شدن علائم را نداشته اند . باید به عنوان بیمار بدانید بسیاری از حالاتی که در این مرحله بوجود می آید ناشی از تغییرات شیمیایی مغز است و ربطی به کمبوده اراده شما برای ترک ندارد . با تلاش خود و شرکت در برنامه های درمانی می توانید آن ها را خنثی کنید .

مرحله چهارم : مرحله بازگشت به زندگی روزمره است . این مرحله زمان برخورد با مشکلات بیرونی و روبه رو شدن با دنیای واقعی است باید به جبران عقب افتادگی های گذشته پرداخت . استرس های کاری ، خانوادگی ، اقتصادی و قانونی در این مرحله برجسته تر می شوند و گاهی این استرس ها حس وسوسه را در بیماران زنده می کنند و بیمار باید برای غلبه بر آنها آگاهی لازم را داشته باشد !

–         در درمان اعتیاد گام اول مسلما متوقف کردن مواد است اما این کافی نیست زیرا درمان اعتیاد فراتر از قطع مصرف است و گام اساسی و اصلی شروع نکردن مجدد است . اعتیاد هیچگاه محدود به مصرف مواد مخدر نیست و مجموعه ای از رفتارها را با خود به همراه دارد . عود یعنی دوباره به سراغ مواد رفتن و همه رفتارها و عادت های قبلی را تکرار کردن . جالب است که بدانید قبل از عود ابتدا رفتارها و عادت های همراه با اعتیاد شروع شده و سپس فرد به سوی مصرف مواد مخدر می رود . اگر با کمک یک روانشناس نسبت به رفتارها و عادت های اعتیاد شناخت و هوشیاری کافی را بدست آورید می توانید در مراحل اولیه عود جلوی مصرف مواد مخدر و لغزش خود را بگیرید !

–         باور غلط و رایج بیماران درباره اراده و قوی بودن آن معمولا بیماران را دوباره در دام اعتیاد می اندازد . بیماران علاقمند هستند تا با اراده قوی از مصرف دوری کنند و حتی گاهی خود را در معرض مصرف مواد مخدر قرار می دهند تا با امتناع از مصرف ، اراده خود را محک بزنند و متاسفانه باور دارند که ” اصل آن است که مواد باشد و مصرف نکنی و الا اگر از آن فرار کنی که هنر نیست! ” اما باید به این نکته توجه کرد که میل به مصرف مواد بسیاری قدرتمند است و به جای رودرو شدن با آن ، باید تلاش کرد تا با زرنگی و تدبیر از قرار گرفتن در شرایط مصرف و حالات پرخطر فرار کرد . در حقیقت افرادی که اعتیاد ندارند هیچگاه در مکانی که مصرف مواد مخدر صورت می گیرد حضور پیدا نمی کنند یا اصولا با مواد روبه رو نمی شوند و یا با خود مواد حمل نمی کنند .

نویسندگان : حمید کوثری – عبدالحسین خوری

قسمت هایی از این مقاله در مجله موفقیت شماره ۲62 منتشر شده است

همچنین ببینید

وب سایت رسمی حمید کوثری – کارشناس ارشد روانشناسی

ارزش وجودی

دانه ای از یک درخت بر روی زمین در کف جنگل در کنار یک مرداب …

۲ دیدگاه

  1. سلام گرم به شما
    آقای کوثری بابت این مطلبی که منتشر کردید سپاسگذارم
    همسر من معتاد است و چند بارهم تلاش کرده تا ترک کند اما هربار شکست خورده است دیگه ناامید شده بودم فکر می کردم اعتیاد درمان نداره اما وقتی این مطلب را خواندم امیدی دوباره در دلم زنده شد . جامعه ما نیاز به افرادی مثل شما دارد . آرزوی سلامتی و موفقیت روز افزون را برای شما دارم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*

قالب وردپرس